Szyb Krystyna jest dziś jednym z najbardziej widocznych symboli miasta. W zasadzie widać ją z każdej strony. Gdyby nie została wpisana do rejestru zabytków to mogłoby już jej nie być.
Na szczęście ocalałą. Jej właścicielem jest teraz prywatna firma, która miała wiele pomysłów na jej zagospodarowanie, jednak żadnego z nich nie zrealizowała.
Z roku na rok jest stan jest coraz gorszy i szkoda by było, gdyby czas i niesprzyjające warunki pogodowe doprowadziły ją do totalnego upadku.
W tym roku będzie można ją częściowo zwiedzić, ale przyznane miejsca w tegorocznej industriadzie dawno już zostały wykorzystane.
Dzieje i konstrukcja.
Na terenie byłej kopalni węgla kamiennego
Szombierki góruje nad miastem wieża wyciągowa Szybu Krystyna. Jej
rozwiązania konstrukcyjne oraz wygląd zewnętrzny są wyjątkowe na skalę
międzynarodową. Charakterystyczna bryła budynku przypominająca górniczy
młot stanowi symbol dzielnicy Szombierki i jej mieszkańców. Zachowane
elementy wyposażenia są świadectwem ówczesnej myśli technicznej i
odgrywają znaczącą rolę w historii rozwoju górnictwa węglowego oraz
mechanizacji robót górniczych.
W roku 2009 obiekt został wyróżniony tytułem
jednego z "7 cudów architektury województwa śląskiego". Patronat
honorowy nad plebiscytem objął Marszałek Województwa Śląskiego.
Władze miejskie i wojewódzkie popierają starania o
rewitalizację, a następnie włączenie wieży wyciągowej Szybu Krystyna do
Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego.
Historia Szybu
Kopalnia „Szombierki” („Hohenzollern”) powstała w 1870 roku z
połączenia pól górniczych Hohenzollern, Kleine, Comtesse i Elinor.
Należała do Joanny Schaffgotsch, następnie do spółki Graflich
Schaffgotsche Werke. W latach 1870 – 1873 zbudowano szyby: odwadniający
„Hohenzollern” („Ewa”) i wydobywczy „Kaiser Wilhelm” („Krystyna”). W
1873 roku kopalnia rozpoczęła wydobycie. Urobek ciągnięto na górę przy
użyciu bębnowej maszyny wyciągowej o mocy 180 KM. W pierwszym roku
swojego istnienia kopalnia wydobyła 4627 ton węgla.
Uroczyste
oddanie do użytku pierwszych szybów nastąpiło 8 lipca 1873 roku w
obecności hrabiostwa von Schaffgotsch i licznego grona znaczących
osobistości na Śląsku. W pierwszym roku kopalni zatrudniała 174
robotników i 6 kobiet. Z końcem XIX wieku zatrudnienie przekroczyło 1200
osób, a dzienne wydobycie 1400 ton węgla.
Bytom Szombierki - Szyb Krystyna rok 1931 [foto polska]
W pierwszych latach
XX wieku pogłębiono szyb „Krystyna” do poziomu 250 metrów, a w jego
przedziale zachodnim rozpoczęto ciągnienie urobku z tego poziomu. W
1906 roku przekazano do eksploatacji przedział wschodni tego szybu
również do poziomu 250 metrów. W 1908 roku przedłużono do tego poziomu
również dwa inne szyby: podsadzkowy „Jadwiga” oraz „Janina”. W latach
1917 – 1920 szyb „Krystyna” pogłębiono do nowego poziomu 340 metrów i na
tym poziomie rozpoczęto drążenie przekopów udostępniających. W 1913
roku zlikwidowano pracę koni na dole.
Charakterystyczna dla tej
kopalni wieża szybowa szybu „Krystyna” została oddana do użytku w 1929
roku. Na szybie tym w 1933 roku zainstalowano największą w Europie
maszynę wyciągową, której moc wynosiła 3264 KM. Była ona przeznaczona do
ciągnięcia urobku z nowego poziomu 510 metrów.
Po II wojnie
światowej kopalnia początkowo znajdowała się pod zarządem radzieckiej
komendantury wojskowej. W dniu 1 marca 1945 roku wznowiono wydobycie.
Było ono niewielkie ze względu na brak załogi, a szczególnie
odpowiednich fachowców. Dopiero 14 kwietnia 1945 roku kopalnię przejęły
polskie władze. W tym też roku kopalnia zmieniła swoją nazwę z
dotychczasowej „Hohenzollern” na „Szombierki” od nazwy przyszłej
dzielnicy Bytomia, w której funkcjonowała. W latach 1945 – 1957 należała
do Rudzkiego Zjednoczenia Przemysłu Węglowego, a po likwidacji RZPW z
dniem 1 kwietnia 1957 roku została włączona w struktury Bytomskiego
Zjednoczenia Przemysłu Węglowego.
- do 1880 roku szybami „Krystyna” i „Ewa” udostępniono następujące pokłady:
- „Florentyna” na głębokości 104 m,
- „Maria” na głębokości 154 m,
- „Waleska” na głębokości 171 m,
- pogłębiony do poziomu 250 m przedział wschodni szybu
„Krystyna” przekazano do użytku 1 września 1906 roku. Przedział ten
wyposażono w parową maszynę wyciągową z klatkami dwupiętrowymi po 2 wozy
każdy, zapychanymi z dwu pomostów. Maksymalnie wyciągano 123 tony węgla
na godzinę,
- w 1909 roku ukończono obudowę stalową szybu „Krystyna” na odcinku pomiędzy poziomem 180 m a 250 m.
- w 1917 roku rozpoczęto zgłębianie szybu „Krystyna” z poziomu 250 m i
na głębokości 272,4 m natrafiono na pokład „Pelagia” o grubości 2 m z
0,25 m przerostem łupku. Na głębokości 294,4 m natrafiono na pokład
„Heinitz” (507) o grubości 4 m. Na głębokości 310, 75 m natrafiono na
strop pokładu (510) „Pochhammer”,
- w 1919 roku przebudowano szyb „Krystyna” z prowadzenia bocznego na czołowe,
- w 1920 roku obmurowano podszybie szybu „Krystyna” na poziomie 340 m i rozpoczęto drążenie przekopu północnego,
- przewietrzenie kopalni „Szombierki” do 1896 roku odbywało się w
sposób naturalny. Szyby wydechowe „Krystyna” (poziom 180 m) i „Teresa”
(poziom 250 m) wymuszały ruch powietrza ciepłem zainstalowanych w
szybach rurociągów grzewczych,
- w roku 1947 zmieniono
wentylację z tłoczącej na ssącą. Szybami wdechowymi były „Krystyna” i
„Ewa”.Szybami wydechowymi były: „Jadwiga”, „Janina” i „Teresa”.
Szyb i nadszybie Ewa.
Kopalnię Szombierki definitywnie zamknięto w 1998 r. Są to jedyne elementy tej wartościowej budowli.
6 czerwca 2013 od rana będzie można zwiedzać wymienione obiekty, ale na wejścia do nich rezerwacja została wyczerpana w piorunującym tempie.
Źródła: industriada.pl
szybkrystyna.pl
