O Kaszubach i mieszkańcach Kaszub zapewne słyszał każdy, ale gdyby tak zapytać zwykłego przeciętnego przechodnia czym jest Kociewie i gdzie jest położone, zapewne niewielu by odpowiedziało na to pytanie. A bardzo szkoda, bo ten mini-region zasługuje na bliższe zbadanie poznanie i zwiedzenie wielu wartościowych obiektów nawet o znaczeniu międzynarodowym.
Znajdują się tam takie urokliwe miasteczka, jak Pelplin, czy Gniew ze słynnym zamkiem krzyżackim, który w tej chwili jest remontowany.
Zamek Gniew
Gniew
Kociewie - to przeuroczy region etniczno-kulturowy, którego odrębność określa przede
wszystkim gwara kociewska, z punktu widzenia geograficznego nie jest
wyodrębniony. Z mojego punktu widzenia gdzieś pomiędzy gwarą kaszubską a kurpiowską. Kociewie pod względem fizyczno geograficznym obejmuje w
całości obszar Pojezierza Starogardzkiego, część Wysoczyzny świeckiej i zachodni fragment Borów
Tucholskich. Leży w dorzeczu dwóch rzek uchodzących do Wisły: Wierzycy i
Wdy.
Mapa poglądowa, na której można się zorientować jaką powierzchnię zajmuje Kociewie.
Ponadto na terenie Kociewia znajduje się
prawie 20 rezerwatów przyrody, cennych ze względów przyrodniczo-naukowych, kulturalnych
jak i dydaktyczno-wychowawczych. Są to przeważnie rezerwaty leśno-florystyczne,
z których np. uroczysko Krzywe Koło pod Błędnem reprezentuje też duże wartości krajobrazowe.
Na wyróżnienie zasługuje również nieliczne rezerwaty faunistyczne, jak na jeziorze
Miedzno i przyległych bagnach koło Osia z ptactwem wodnym i błotnistym, koło leśniczówki
Baby w pobliżu Ocypla z rzadkimi gatunkami ptactwa leśnego oraz tzw. Czapli Wierch
koło jeziora Słonego.
Wierzyca
Most nad Rzeką Wierzycą w ciągu drogi DK 91
Region uważany za Kociewie w ujęciu fizyczno geograficznym rozprzestrzenia się na zachód od
dolnej Wisły i położony jest między Tczewem, Skarszewami, Starą Kiszewą,
Czarną Wodą a Świeciem. Ma kształt wydłużony w kierunku południkowym.
Maksymalna rozciągłość terenu z północy na południe wynosi 120 km,
podczas gdy równoleżnikowa - około 60 km. Obszar Kociewia liczy około
3.100 km2 powierzchni i zamieszkuje go około 250 tyś. ludzi.
Mieszkańcy Kociewia to wschodniopomorska grupa etniczna,
wykształcona na skutek zmieszania się rodzimej ludności pomorskiej z
falami osadniczymi przybyłymi tu z obszarów Kujaw i ziemi chełmińskiej.
Wśród językoznawców panuje pogląd o pomostowej roli regionu, jako
obszaru pośredniego między kontynentalną grupą mazowiecką i
wielkopolską z jednej strony a kaszubską z drugiej. Dialekt kociewski
ma charakter kontynentalny i zaliczany jest do gwar najbliższych gwarom
ziemi chełmińskiej i gwarze kujawskiej.
Kociewie nie stanowi jednolitego obszaru, tak pod względem języka
jak innych cech kulturowych. Różnice gwarowe szczególnie widoczne są na
pograniczu kociewsko-kaszubskim oraz na południowym zachodzie
regionu. Przykładem zachowawczej podgrupy przejściowej, stanowiącej
ogniwo między Kociewiakami a Borowiakami są Lasacy, zajmujący
lesiste obszary wzdłuż Wdy. Niejednolity obraz kultury ludowej Kociewia
widać też w dziedzinie gospodarki. Bardzo wymowne może być tu
porównanie sąsiadujących ze sobą Lasaków i Polan.
Gospodarka pierwszych, zajmujących obszary puszczańskie, opierała się o
przemysł drzewny i leśny. Mieszkający na równinnych terenach w
okolicach Świecia Polanie, to przede wszystkim rolnicy.
Jak już wspomniałem Kociewie
jest w Polsce mało znaną krainą. Nazwa Kociewie ciągle budzi
zainteresowanie, przede wszystkim ze względu na pochodzenie. Naukowcom
do tej pory nie udało się w sposób jednoznaczny i ostateczny ustalić
pochodzenia i znaczenia tej nazwy. Wysunięto cały szereg propozycji
etymologicznych, ale każda z nich budzi różnorodne wątpliwości. Nazwa
Kociewie była w użyciu prawdopodobnie już w końcu średniowiecza, lecz
zapisana dopiero w latach 1810-1820 w dokumentach etnograficznych w Świeciu i od tego czasu rozpowszechniana.
Jedni wywodzą tę nazwę od
kociołków, tj. niewielkich, bezodpływowych zagłębień terenowych, inni od
słów kaszubskich kunc(z) - koniec, końcevi - końcowy, końcowy w sensie
krainy położonej na krańcu Kaszub. H. Górnowicz wywodzi tę nazwę od słowa
koncevati - obozować lub od rosyjskiego koczewie - koczowisko. Uważa,
że ta nazwa mogła powstać w XVIII wieku, kiedy to na dzisiejszym
Kociewiu obozowały wojska cesarskiej Rosji. Jednak żadna z tych nazw nie
jest naukowo ostateczna i nadal nie wiadomo, czy została ona narzucona
przez Kaszubów, czy wynika z charakterystycznych właściwości
miejscowych.
Mnie na Kaszubach i Kociewiu oprócz zabytków ujmuje rzeźba terenu.
Ukształtowanie
powierzchni Kociewia jest dziełem lądolodu skandynawskiego oraz
wpływających zeń wód roztopowych. Krajobraz kociewski został
ukształtowany w niedawnej geologicznie przeszłości, zaledwie kilkanaście
tysięcy lat temu, w tzw. pomorskiej fazie zlodowacenia bałtyckiego. /S.
Gołąbek 1984/
Lądolód skandynawski zostawił tu olbrzymie masy
skalnego gruzu, żwiru i gliny, a także głazy narzutowe. Po lodowcu
pozostały liczne piękne jeziora, głownie rynnowe.Wiele jezior dobrze zagospodarowano pod względem turystycznym. Są tu
plaże, kąpieliska, sprzęt wodny, baza noclegowa i żywieniowa. Stwarza to
dobre warunki do uprawiania turystyki, sportów wodnych i turystyki.
Tuż obok drogi DK 91 pomiędzy wsiami Mała Karcza a Rakowiec, po lewej stronie znajduje się bardzo malowniczo położone Jez. Rakowieckie
Jezioro Rakowieckie
Jezioro ma bardzo urozmaiconą linie brzegową oraz różną głębokość w rożnych miejscach, wąchającą się od kilku do kilkunastu metrów.
Tuż obok jeziora znajduje się węzeł szlaków turystycznych
Przy drodze zaraz znajduje się również zajazd Gniewko
Najpotężniejszą rzeką regionu jest graniczny, naturalny odcinek dolnego
biegi Wisły.
Gniew
Zachód nad Brodami Pomorskimi
Gniew w rożnych odsłonach
Gniew widziany od strony Wierzycy
Głównymi rzekami Kociewia są przepływająca
przez Pojezierze Starogardzkie Wierzyca i leżąca w Borach Tucholskich
Wda, zwana także Czarną Wodą. Wierzyca wypływa z Wzgórz Szymbarskich w
rejonie Wieżycy i uchodzi do Wisły pod Gniewem.
Jadąc nad morze zatrzymajcie się gdzieś na chwilę na Kociewiu, a nie będziecie żałować :)
Źródła:
- wikipedia.pl
- kociewiacy.pl
- nasze.kujawsko-pomorskie.pl
