Zabrze - robotnicze osiedla Donnersmarcka „Zandka"

 Analizując historię naszego kraju dostrzegłem, że paradoksalnie największe inwestycje infrastrukturalne na terenie obecnej Polski powstały w okresie, kiedy Polska była pod zaborami lub kiedy leżała w granicach innych państw. Podobnie było z przemysłem i budownictwem około przemysłowym. Na Śląsku jest wiele  przykładów takiej zabudowy.  W każdym właściwie mieście przemysłowym powstawały kolonie a nawet całe takie osiedla.

Z obecnego punktu widzenia można powiedzieć, że wybudowano je ze smakiem i w bardzo przemyślany sposób.
  Katowice mają swój Nikiszowiec lub Giszowiec. W Rudzie Śląskiej jest kilka takich koloni, podobnie w Bytomiu czy w Zabrzu. Ale o tym pewnie jeszcze coś napiszę, bo naprawdę warto zwrócić na nie uwagę.

Dzisiaj polecam, by mieszkańcy śląskich miast zarezerwowali sobie jedno popołudnie lub nawet przedpołudnie z tej racji, że dzień jest już bardzo krótki i odwiedzili bardzo ciekawe osiedle robotnicze w Zabrzu, położone w sąsiedztwie ul. Bytomskiej, Krakusa i Stalmacha.


Jest to siedle robotnicze Donnersmarcka w Zabrzu - zwane „Zandka”.

Osiedle na Małym Zabrzu wybudowane zostało w latach 1903-1922. Projekt wykonany został przez grupę architektów z Berlina Charlottenburga. Na kompleks zabudowań, powiązanych z hutą Donnersmarcka, składały się trzy części: kolonia mieszkalna znajdująca się na południe od huty, budynki mieszkalne (nieco oddalone na zachód) oraz zespół obiektów usługowo-rekreacyjnych.

Niestety na takich osiedlach jest też sporo osób i rodzin, którzy nie do końca zdają sobie sprawę z wartości miejsca zamieszkania.

Aż dziwne, że ci kapitaliści przykładali taką wagę do do ozdób i detali?

Wiele z nich popada w ruinę. Szkoda by było, aby kolejne budynki zostały wyburzone.

 Około 40 budynków mieszkalnych charakteryzuje się podobnymi, symetrycznymi rzutami, podczas gdy ich bryły oraz ich dachy są zróżnicowane. Architekturę urozmaicają ryzality, wykusze, a nawet wieżyczki. Rozbudowane dachy posiadają facjatki i lukarny. Elewacje budynków wykonane zostały z czerwonej cegły, z fragmentami dekoracyjnej, drewnianej konstrukcji szkieletowej, której towarzyszy bogata snycerka. Elementy dekoracyjne prezentują styl historyzmu, secesji, budownictwa ludowego i architektury angielskiej. 
 

Pojedynczy, trójkondygnacyjny budynek mieścił około dwunastu mieszkań, które składały się z kuchni oraz dwóch pokoi. Toalety, umieszczone na półpiętrach, były wspólne. Podobny styl architektoniczny reprezentuje siedziba zabrzańskiej Państwowej Straży Pożarnej oraz nieistniejące już dziś budynki gospodarcze, usługowe i rekreacyjne.

 

 Do kompleksu należały: przedszkole, szkoła, dom starców, kasyno, biblioteka, hala sportowa i kryta pływalnia. Obok osobną willę miał dyrektor huty. 
 

Osiedle robotnicze, zaplanowane wraz z dużą ilością zieleni, nawiązywało do charakteru osiedli willowych.

 

 

 

Przykładem eksperymentów budowlanych są zabrzańskie domy ze stali (jeden z nich z 1927 r. znajduje się obok osiedla, przy ul. Cmentarnej). Budynki te są jedynymi tego rodzaju obiektami w Europie. Inne  Stalowe Domy  - podobne wybudowane zostały w Rokitnicy przez Ballestremów.

 Ich zaletą była możliwość szybkiego postawienia - krócej niż w miesiąc. 

źródło:industriada.pl

 
Wyświetl większą mapę

Zabrze - wieża ciśnień Huty Donnersmarcka

 Wieża ciśnień Donnersmarcka położona jest na terenie dawnej huty w Zabrzu. Jest ona najstarszą wieżą, jaka znajduje się w całym województwie śląskim. Zbudowana została prawdopodobnie przez inżyniera huty w 1871 roku w stylu uproszczonego neogotyku.

Jej całkowita wysokość wynosi 30 metrów. W jej wnętrzu zachowały się spiralne schody i instalacje wodno-kanalizacyjne. Wieża wykonana była bardzo dokładnie o czym świadczy fakt, iż przez 113 lat poddawano ją remontom tylko trzy razy.
 
Obiekt znajduje się na terenie huty Zabrze i jest widoczna z parkingu przed CH Platan. Niestety, pomimo wpisania na listę zabytków, ten ciekawy budynek ulega powolnej dewastacji. W zasadzie z każdej strony bez większych przeszkód do wizy można podejść.  Złomiarze dokonali totalnej demolki. Najbardziej mi żal spiralnych schodów kręconych, które zostały zupełnie zniszczone i  rozszabrowane. 

Perełka starej śląskiej  architektury

 Niestety nie jest nawet ogrodzona. ;)

 A mogła by być luksusowa kawiarenka, tak jak w TG.

 Konstrukcja mówi sama o sobie.

 Z wieży roztaczał się piękny widok.

 Czy jest jeszcze do uratowania? Pewnie tak?

 Wieża jest w rekach prywatnych, ale od lat nic ni zostało zrobione

Czyżby chodzi o atrakcyjny plac blisko centrum?

Wieża kilka lat później. 

Zabrze - zespół szpitala klinicznego.

Czas zmienić klimat i przenieść się z Pomorza na Śląsk, a mianowicie do Zabrza. To miasto jest niezwykłe i niezwykła jest jego historia. Szczególnie ciekawa jest zabudowa związana z rewolucją przemysłową, która dała początek miastu i rozsławiła Zabrze.

Ten wpis to dopiero początek. Zatem zapraszam byście popatrzyli jak różniło się podejście do zabudowy stricte przemysłowej w tamtych czasach do naszych czasów. 

Dawno temu, u schyłku XVIII w. kiedy Zabrze było jeszcze  największą wsią Europy, na   zlecenie śląskiego starosty górniczego Fryderyka Wilhelma von Redena, na terenie osady  zaczęto poszukiwać zdatnych do eksploatacji pokładów węgla kamiennego. Poszukiwania prowadził Salomon Izaak, inżynier górniczy z Brabantu, który znalazł w 1790 roku znaczne pokłady koło Zabrza, gdzie rok później założono pierwszy państwowy zakład wydobywczy węgla kamiennego na Górnym Śląsku. 

Skoro na dobre rozpoczęła się w Zabrzu, a potem także w okolicy   eksploatacja złóż węgla i jego wydobycie, czas było pomyśleć, by zorganizować fachową opiekę medyczną dla górników zatrudnionych w tutejszych kopalniach. Wszak górnictwo po dziś dzień to zawód niebezpieczny, a szczególnie dwa wieki temu, z czym wiązały się częste wypadki i to nierzadko ciężkie. 

 Zatem górnicza kasa chorych z siedzibą w Tarnowskich Górach postawiła za cel by wybudować kilka szpitali  na Górnym Śląsku w związku z potrzebami górnictwa. W sumie wybudowano ich 14. Między innymi w Zabrzu, Bielszowicach, Rudzie i innych miastach na Śląsku.  Zabrzański Knappschaftslazarett, jak sama nazwa mówi jest szpitalem górniczym i najprawdopodobniej został wybudowany w 1858 r. 

Trochę później, bo 1904 została dobudowana  wieża wodna - kominowa, która służyła na potrzeby zespołu  szpitalnego. Co więcej, wieża w dalszym ciągu spełnia swoją rolę. I tak było aż do wojny. Po II Wojnie Światowej rola szpitala i obecnych obiektów uległa zmianie.


W 1948r. została powołana do życia Akademia Lekarska w Rokitnicy Bytomskiej bez zaplecza klinicznego, zmusiło to ówczesne władze uczelni do bardzo pilnego jej przygotowania. Bazę uczelni zorganizowano na terenie Rokitnicy, a przede wszystkim na terenie miasta Zabrza, a z czasem w  innych szpitalach miejskich i ubezpieczeniowych na terenie Śląska.

Dzięki usilnym staraniom władz uczelni Zarządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 7.01.1950 r. na bazie Szpitala, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Zabrzu przy
ul.3-go Maja, powołano pierwszy Państwowy Szpital Kliniczny, w którym

• Klinikę Chorób Wewnętrznych
• Klinikę Chirurgii,
• Klinikę Chorób Oczu,
• Klinikę Chirurgii Stomatologicznej,
• Klinikę Neurologii
• Laboratorium
• Zakład Radiologii
• Anatomii Patologicznej.

 Wieża o wysokości 39 m, będąca zarazem wieżą kominową, znajduje się w zwartej zabudowie budynków łaźni i kuchni na terenie Szpitala Klinicznego nr 1. Została zbudowana według projektu architekta Arnolda Hartmanna z Berlina, w nurcie sztuki secesyjnej z elementami neobaroku, zdobiona w górnych partiach elementami muru pruskiego oraz półkolistymi wykuszami w celu wzbogacenia ukształtowania bryły wieży. 

 Dla mnie bardzo cenny wydaje się "Mur Pruski", w Polsce południowej raczej mało spotykany.  

Na ostatnim planie blok, to już spuścizna lat 70 tych. Także dla każdego coś miłego. :)

Pokaż Zabrze - Szpital kliniczny i wieża wodna na większej mapie Zródła gornoslaskie-dziedzictwo.com